Varkenshouderij steekt hand in eigen boezem

projectpartners ‘Gezond Groeien’ promoten verlaagd antibioticagebruik

Een volle zaal met varkenshouders luisterden aandachtig naar de sprekers van het symposium in Veghel en tevens afsluiter van het praktijkproject Gezond Groeien. De eis tot vermindering van antibioticumgebruik in de varkensstal is gerechtvaardigd, zelfs als de sector slechts 10% bijdraagt aan het resistentieprobleem.

Praktijkproject Gezond Groeien is een ketenproject van dierenartsencombinatie Aadal, voerfirma Fransen Gerrits en farmaceut MSD in samenwerking met vier regionale varkenshouders met in totaal zes bedrijven. De 5-sterrenregio Noordoost-Brabant ondersteunt het project waarbij medewerkers van HAS Kennistransfer, kenniscentrum van HAS Den Bosch, de praktische begeleiding tot zich heeft genomen. De aftrap is in oktober 2010 geweest en dit symposium is bedoeld als startpunt voor verdere uitwisseling en verspreiding van de vergaarde informatie. ‘Gezond Groeien’ geeft de varkenshouder inzicht en praktische tools om het antibioticumgebruik te reduceren, bijvoorkeur om preventief behandelen tot nul te brengen. Voor de varkenshouder moet het leiden tot een plezierig werkklimaat goed rendement met gezonde dieren.

Maatschappelijke debat

Antibioticareductie met behoud van rendement was het uitgangspunt van het project, zegt Huub Fransen, directeur van mengvoerbedrijf Fransen Gerrits. Hij plaatst het vervolgens in een breder perspectief. De burger maakt zich zorgen over haar eigen gezondheid en de media maakt hier gebruik van door in veel nieuwsberichten angst in te boezemen. We hebben als sector te kampen met onwaarheden en vooroordelen. Gelukkig wordt de agrifoodsector door de overheid bezien als een economische topsector voor Nederland. ‘Er zijn vele rapporten verschenen die op hetzelfde neerkomen: we hebben de meest innovatieve en efficiënte varkenshouderij van de wereld, maar qua diergezondheid -en welzijn zijn er wel verbeterslagen te maken’, aldus Fransen. Vooral de verschillen tussen bedrijven zijn groot en hier valt nog veel te halen. Vanuit passie met het vak is Fransen zelf ook nauw betrokken geweest bij de voortgang van het project. Passie voor varkens houden en ondernemen. Maar ook een gedrevenheid om de omgeving positief te beïnvloeden. Voldoende motivatie om zich druk te maken voor varkensgezondheid. ‘En als het jullie goed gaat, gaat het ons ook goed’. Maar boven alles hebben we het als team gedaan. Door samenwerking is er ontzettend veel mogelijk.

Plan van aanpak

Volgens Jan van Vuren, dierenarts van DAC Aadal waren er drie aspecten om dit initiatief tot leven te wekken en er actief mee aan de slag te gaan:  maatschappelijke verantwoordelijkheid, rendement in de varkenshouderij en werkplezier. Zouden we slagen in een antibioticareductie door optimalisatie van bedrijfsprocessen zonder verlies van rendement? Dat was destijds nog een vraag. Maar inmiddels is duidelijk dat dit zeker kan door gedisciplineerd werken, focus en de moed om eraan te beginnen. Gedurende het gehele traject zijn er 2 zeugenbedrijven, 2 combinatiebedrijven en 2 vleesvarkensbedrijven gevolgd. Gestart is met een 0-meting: waar staat het bedrijf qua dierdagdosering, groei, voederconversie, uitvalcijfers en externe –en interne biosecurity. Gerjan Baan van HAS Den Bosch bracht alles in kaart en op de kiek. Een frisse kijk, meldt van Vuren. Tevens werden alle handelingen op het bedrijf onder de loep genomen. Biggen behandelen, spenen, dekmanagement, reinigen/ontsmetten en nog veel meer. De uitkomst van de 0-meting bracht knelpunten naar voren die de basis vormde voor een plan van aanpak. De verwerking van alle verkregen gegevens verliep via het digitale begeleidingssysteem ResPig van Intervet. Dit is een structurele manier van gezondheidsbegeleiding met een protocollaire aanpak. Niets is eenheidsworst. De monitoring en verbeterpunten zijn maatwerk. Het geheel is en blijft bedrijfsspecifiek. De manier om bij bedrijf A de dierdagdosering antibiotica te verlagen kan compleet anders zijn dan bij bedrijf B. Ieder van de zes bedrijven had een eigen team. Elke maand kwamen voervoorlichter en dierenarts bijeen om te evalueren. Ieder kwartaal waren er bijeenkomsten met alle teamleden met de expertise van een externe spreker.

Uitkomsten

De resultaten zijn niet verrassend, wel realistisch. De economische kant van de zaak is dat de gezondheidskosten aanzienlijk omlaag gaan doordat de dierdagdosering zakt. Kijkend naar de landelijke gemiddelden van het totale antibioticumgebruik in de Nederlandse varkenshouderij over 2010 en 2011 is er reeds een reductie van 40% gerealiseerd. De deelnemers van Gezond Groeien kwamen uit op een beste score van 96% verlaging tot 1 score van 9% verhoging. (verhoging vanwege APP problemen). Gemiddelde verlaging over de zes bedrijven is 50%. Dit is 10 procent beter dan de landelijke gemiddelden. De grootste antibioticaslurpers zijn streptococcen, app, prrs, griep, circo, overbezetting en mengen. ‘Dit zijn de cijfers op het vooraf afgesproken eindpunt’, meldt van Vuren. Het is zaak om aan verlaging te blijven werken. En op nul zullen we nooit uitkomen, daar er altijd dieren ziek kunnen worden die curatieve behandeling nodig hebben. Voornamelijk moet de focus liggen om het preventieve gebruik uit te sluiten. Met de juiste aanpak is er veel mogelijk. Maar de oplossing zit niet in een potje. Het is maatwerk, mensenwerk en teamwork! We zijn er nog niet, maar wel op de goede weg. ‘Uiteindelijk kunnen we hier allemaal aan winnen, maar het vergt durf en moed om te veranderen’.

Transitie naar gezondheidswetenschap

Gastspreker van de avond was professor Frans van Knapen, hoogleraar aan de faculteit diergeneeskunde verbonden aan Universiteit in Utrecht. Hij is verantwoordelijk voor de leeropdracht Levensmiddelenhygiëne en Veterinaire Volksgezondheid. ‘Ik ben dierenarts van huis uit, maar niet zo’n fanatieke. Ik hou namelijk niet van zieke dieren. Is heb een passie voor gezonde dieren en mensen. Dit vergt een ander denken. En om de aanwezigen aan het denken te zetten meldde hij dat diergeneeskunde hetzelfde is als volksgezondheid. De discipline veterinaire volksgezondheid houdt zich bezig met productie en verwerking van voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong, gezelschapsdieren en het milieu.
‘Er zijn duidelijke ontwikkelingen in veterinaire volksgezondheid over de eeuwen heen’. De 19e eeuw gaat over georganiseerde dierziektebestrijding.  Alles om grote uitbraken van epidemieën te voorkomen. Het is het tijdperk van de ‘voedselzekerheid’. Ervoor zorgen dat er überhaupt fatsoenlijk eten te verkrijgen is voor de bevolking. De 20e eeuw is de tijd van de vleeskeuring en beperkte zoönosencontrole. Ofwel ‘voedselveiligheid’ deed zijn intrede. Nederland zit momenteel in de transitie van voedselveiligheid naar ‘gezondheidswetenschap’. Dit is alleen voor de welvarende landen waarbij de varkenshouderij op een hoog plan wordt bedreven. Hier gaat het om de overgang van diagnose van het individuele dier naar monitoring van de populatie. Het verzamelen van de juiste data met een voorspellende waarde. De dierenarts wordt risico-analyst en verandert langzaam van ziektespecialist naar gezondheidsdeskundige. Van Knapen benadrukt de samenwerking tussen dierenarts, varkenshouder en voeradviseur alsmede het hebben van een gezondheidsplan van aanpak op maat. Daarbij is kennisoverdracht en transparantie in de keten belangrijk. Hygiëne, stalklimaat en goed voer, geen goedkoop voer zijn daarbij goede uitgangspunten om aan te werken in deze samenwerking.

Beeldvorming veehouderij

Nu bepaalt de consument de wensen en de markt. Dit was pakweg dertig jaar geleden nog andersom. Het draait om voedselacceptatie. In het huidige maatschappelijke debat heeft iedereen een persoonlijk waardeoordeel, emotionele visie en vooronderstellingen. En het beeld dat de media creëert van de varkenshouderij zijn nog vaak gestoeld op de grijpers die dode varkens besmet met varkenspest afvoeren. De veehouderij krijgt ook de zwarte piet toegespeeld rondom het bacterieresistentie probleem in Nederland. ‘MRSA en ESBL zijn slechts voor 10% vee-gerelateerd, betoogd Van Knapen vurig. De MRSA-bacterie kan zeker in de stal worden opgelopen, maar kan niet in de mens overleven. ‘Een weekje Terschelling en je bent ‘m kwijt’.
ESBL, een enzymsysteem dat overdraagbaar is van bacterie tot bacterie is een serieuzer probleem. Maar ook hier in het in hoofdzaak een humaan probleem waarbij de veehouderij slechts 10% in de pap te brokkelen heeft. Heel veel heeft met keukenhygiëne te maken. ESBL komt voor in huis –tuin en keukenbacteriën. Ondanks dat geheel ten onrechte de pluimvee –en varkenshouderij de beschuldigende vinger toegewezen krijgt, is de huidige eis tot vermindering van het antibioticumgebruik in de veehouderij wel gerechtvaardigd. Al is ons aandeel slechts 10%. We steken onze hand in eigen boezem.

 Klik hier voor het persbericht als pdf